Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρόταση για τον νέο Κανονισμό για την ευρωπαϊκή τυποποίηση, ο οποίος θα αντικαταστήσει τον Κανονισμό τυποποίησης 1025/2012. Με την αναθεώρηση, η Επιτροπή επιδιώκει να μεταρρυθμίσει βασικά στοιχεία του συστήματος τυποποίησης και να το καταστήσει πιο προσβάσιμο σε μεγαλύτερο αριθμό ενδιαφερομένων. Ιδιαίτερα ωφελημένοι αναμένεται να είναι οι οργανισμοί ανοιχτού λογισμικού και οι κοινότητες που συμμετέχουν σε εργασίες τυποποίησης. Η πρόταση είναι σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση και αναμένεται να εξεταστεί από τους συννομοθέτες τα επόμενα στάδια.
Γιατί γίνεται η αναθεώρηση;
Από το 2012, ο Κανονισμός 1025/2012 αποτελεί τη νομική βάση για τη χρήση ευρωπαϊκών προτύπων για προϊόντα και υπηρεσίες, για τον εντοπισμό τεχνικών προδιαγραφών ΤΠΕ και για τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής τυποποίησης. Επίσης, ορίζει κανόνες διαφάνειας και συμμετοχής για τους τρεις ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης (ESOs), δηλαδή την CEN, την CENELEC και το ETSI, καθώς και για τους εθνικούς οργανισμούς τυποποίησης.
Ο Κανονισμός θεωρείται γενικά επιτυχημένος, καθώς συνέβαλε στην ενιαία ανάπτυξη και παράδοση εναρμονισμένων προτύπων και στην αναγνώριση της σημασίας των τεχνικών προδιαγραφών ΤΠΕ. Ωστόσο, αντιμετώπισε αυξανόμενες δυσκολίες. Ανάμεσα σε αυτές ήταν η αβεβαιότητα για το νομικό καθεστώς των εναρμονισμένων προτύπων, η ένταξη κοινών προδιαγραφών στα νομικά πλαίσια, η περιορισμένη προσαρμογή σε ταχέως εξελισσόμενες τεχνολογίες, ιδίως το λογισμικό, καθώς και το ζήτημα της πρόσβασης σε εναρμονισμένα πρότυπα και της χρήσης διεθνών προτύπων σε ρυθμιστικά πλαίσια της ΕΕ.
Για να ανταποκριθεί η ευρωπαϊκή τυποποίηση στη σημερινή εποχή, όπου το λογισμικό καθορίζει μεγάλο μέρος της οικονομίας, το σύστημα χρειάζεται εκσυγχρονισμό. Πρέπει να προσφέρει ελκυστικότερο περιβάλλον για τον τομέα της πληροφορικής, να λαμβάνει υπόψη ότι το ανοιχτό λογισμικό αποτελεί κυρίαρχο μοντέλο ανάπτυξης λογισμικού στην Ευρώπη και να εφαρμόζει πιο ευέλικτες και σύγχρονες διαδικασίες.
Τι προβλέπει η πρόταση;
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ρητά τη σημασία του ανοιχτού λογισμικού και των ανοιχτών προτύπων για την καινοτομία, τον ανταγωνισμό, τη διαλειτουργικότητα, τη διαφάνεια και την ψηφιακή κυριαρχία της Ένωσης. Αυτό εναρμονίζεται με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Ανοιχτό Λογισμικό του Ιουνίου 2026. Η πρόταση επιδιώκει να στηρίξει τη συμμετοχή των κοινοτήτων ανοιχτού λογισμικού στις εργασίες τυποποίησης, και η προώθηση της συνεργασίας και της συμπληρωματικότητας μεταξύ ανοιχτού λογισμικού και τυποποίησης θεωρείται ότι θα ενισχύσει την εσωτερική αγορά.
Ορισμένοι οργανισμοί τυποποίησης και αιτήματα μέσω κοινών προδιαγραφών
Η πιο σημαντική αλλαγή της πρότασης είναι ίσως το άνοιγμα του ευρωπαϊκού συστήματος τυποποίησης. Η Επιτροπή θα μπορεί να απευθύνει αιτήματα τυποποίησης σε οργανισμούς τυποποίησης (SDOs) πέρα από τους τρεις ευρωπαϊκούς οργανισμούς. Η διεύρυνση αυτή θεωρείται ότι θα ωφελήσει σημαντικά το σύστημα, καθώς η Επιτροπή θα μπορεί να προσεγγίζει νέους, αρμόδιους φορείς σε συγκεκριμένους τομείς και να τους καλεί να συμμετάσχουν στις ευρωπαϊκές διαδικασίες.
Η διεύρυνση μπορεί να επιταχύνει τις διαδικασίες τυποποίησης, να μειώσει τις καθυστερήσεις των ESOs και να εξασφαλίσει ότι τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη συμμετέχουν από την αρχή. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον τομέα της πληροφορικής, όπου πολλά από τα σημαντικότερα πρότυπα αναπτύσσονται σε οργανισμούς που δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένοι, αλλά λειτουργούν με ανοιχτές, καινοτόμες και διαφανείς διαδικασίες. Πολλοί από αυτούς τους οργανισμούς συμμετέχουν ήδη ενεργά στην Πολυμερή Πλατφόρμα της ΕΕ για την τυποποίηση ΤΠΕ εδώ και αρκετά χρόνια.
Αιτήματα μέσω κοινών προδιαγραφών
Η πρόταση αναγνωρίζει τη σημασία των κοινών προδιαγραφών, οι οποίες μπορούν να χρησιμεύσουν ως εναλλακτική λύση όταν δεν υπάρχουν εναρμονισμένα πρότυπα. Οι κοινές προδιαγραφές έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία τα τελευταία χρόνια, παραμένουν όμως αμφιλεγόμενες. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μπορεί να δημιουργήσουν μια παράλληλη διαδρομή μέσα στο σύστημα τυποποίησης. Επιπλέον, το πρόσφατο πακέτο Omnibus IV προτείνει διαδικασία για τις κοινές προδιαγραφές που διαφέρει από αυτή της παρούσας πρότασης. Είναι σημαντικό η Επιτροπή να ακολουθήσει ενιαία ρυθμιστική προσέγγιση και να διατηρήσει τις κοινές προδιαγραφές ως λύση έσχατης ανάγκης, σε αυστηρά καθορισμένες περιπτώσεις. Διαφορετικά, κινδυνεύει να δημιουργηθεί περαιτέρω κατακερματισμός του συστήματος.
Κέντρο Αριστείας και Επικεφαλής Τυποποίησης
Για την καλύτερη οργάνωση των εσωτερικών και διεθνών δραστηριοτήτων τυποποίησης, καθώς και για τον συντονισμό των σχέσεων με τους ESOs και τους ορισμένους οργανισμούς τυποποίησης, η Επιτροπή σκοπεύει να συστήσει Κέντρο Αριστείας για την ευρωπαϊκή τυποποίηση. Το κέντρο αυτό βασίζεται στη Στρατηγική Τυποποίησης του 2022, στην οποία εισήχθησαν για πρώτη φορά ο ρόλος του Επικεφαλής Τυποποίησης (Chief Standardisation Officer) και ο κόμβος αριστείας. Η ιδέα είναι αξιέπαινη, όμως η φύση των διορισμών και οι λειτουργικές λεπτομέρειες χρειάζονται περαιτέρω επεξεργασία, ώστε να δημιουργηθούν με διαφάνεια και την απαραίτητη ευελιξία.
Νέες απαιτήσεις διαφάνειας και συμπερίληψης
Σύμφωνα με την πρόταση, οι ESOs και οι ορισμένοι οργανισμοί τυποποίησης θα υποχρεούνται να δημοσιεύουν τον κατάλογο όλων των ενδιαφερομένων που συμμετέχουν στην ανάπτυξη κάθε πρότυπου και κάθε προϊόντος τυποποίησης. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται οργανισμοί, ενώσεις, ομάδες και ελεύθεροι επαγγελματίες, είτε ενεργούν για λογαριασμό τους είτε εκπροσωπούν άλλους φορείς, καθώς και τα συμφέροντα που εκπροσωπούν. Το μέτρο θεωρείται θετικό, επειδή προσδίδει μεγαλύτερη σαφήνεια και διαφάνεια στη διαδικασία, αλλά δεν πρέπει να οδηγήσει σε υπερβολική γραφειοκρατία.
Ψηφιοποίηση και πρόσβαση στα πρότυπα
Η Επιτροπή προτείνει επίσης τη δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας Προτύπων, ενός κεντρικού κόμβου με πληροφορίες για τα πρότυπα και τις κοινές προδιαγραφές. Η πλατφόρμα θα περιλαμβάνει πληροφορίες για τον τρόπο πρόσβασης σε αυτά, για τον τρόπο εφαρμογής τους και για τις επιδόσεις των ESOs και των ορισμένων οργανισμών τυποποίησης.
Βάσει της πρότασης, τα εναρμονισμένα πρότυπα θα είναι δωρεάν και ανοιχτά σε όλους. Το μέτρο υλοποιεί την απόφαση C-588/21 P του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (γνωστή ως υπόθεση Malamud) και διασφαλίζει ίση πρόσβαση στα πρότυπα. Ωστόσο, θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στο επιχειρηματικό μοντέλο πολλών παραδοσιακών οργανισμών τυποποίησης, όπως των CEN και CENELEC, καθώς και των ISO και IEC. Για τον λόγο αυτό, ενδέχεται να χρειαστούν υποστηρικτικά μέτρα, όπως μεταβατική περίοδος ή οικονομική στήριξη, ώστε οι ESOs να προετοιμαστούν. Είναι καίριας σημασίας οι αλλαγές να μην οδηγήσουν σε αποσύνδεση της ευρωπαϊκής από τη διεθνή τυποποίηση. Η παραμονή στο παγκόσμιο σύστημα προτύπων έχει μεγάλη σημασία για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, για το παγκόσμιο εμπόριο και για τις εξαγωγές ευρωπαϊκών προϊόντων. Επιπλέον, αποτελεί βασικό στοιχείο του λεγόμενου «φαινομένου Βρυξελλών» (Brussels effect) και συμβάλλει στον καθορισμό παγκόσμιων προτύπων με βάση ευρωπαϊκές αξίες.
Τι λείπει;
Παρότι η πρόταση αποτελεί σημαντικό βήμα, θα μπορούσε να περιλάβει αρκετές αλλαγές για να βελτιωθεί περαιτέρω το σύστημα τυποποίησης.
Η πρόταση ενθαρρύνει τη χρήση διαλειτουργικών «ψηφιακών εργαλείων ανάπτυξης», δεν αναγνωρίζει όμως ρητά τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζουν τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού στα μη κανονιστικά μέρη της διαδικασίας τυποποίησης. Αυτή η αναγνώριση θα βοηθούσε να μειωθεί η εξάρτηση από δαπανηρές και χρονοβόρες χειροκίνητες διαδικασίες, να αυτοματοποιηθεί η ροή εργασίας τυποποίησης και να φέρει συνοχή σε κατακερματισμένες βάσεις δεδομένων, με πνεύμα διαλειτουργικότητας και μεγαλύτερης διαφάνειας. Πολλά μέλη της κοινότητας τυποποίησης, μεταξύ των οποίων οι ESOs και διάφορες ομάδες εργασίας και τεχνικές επιτροπές, χρησιμοποιούν ήδη εργαλεία ανοιχτού λογισμικού για την ανάπτυξη προτύπων. Η αναγνώριση αυτή θα μπορούσε να θεσμοθετήσει τις πρακτικές αυτές.
Όσον αφορά τον τομέα της πληροφορικής, η πρόταση δίνει σαφή έμφαση στον εκσυγχρονισμό, ιδίως με την ανάδειξη του ρόλου των κοινοτήτων ανοιχτού λογισμικού και την ανάγκη καλύτερης ενσωμάτωσής τους στο σύστημα. Ταυτόχρονα, όμως, παραβλέπει τις ιδιαιτερότητες του τομέα. Για παράδειγμα, αφαιρεί τον όρο «τεχνικές προδιαγραφές ΤΠΕ» για τα πρότυπα που αναπτύσσονται σε άλλους οργανισμούς πέρα από τους επίσημα αναγνωρισμένους. Επίσης, καταργεί τη δυνατότητα αναγνώρισης τέτοιων προδιαγραφών, ώστε να μπορούν να παραπέμπονται απευθείας στις δημόσιες συμβάσεις. Αυτό μπορεί να επηρεάσει τα ανοιχτά και διαλειτουργικά ψηφιακά οικοσυστήματα, καθώς εξαρτώνται από προδιαγραφές οργανισμών που βρίσκονται εκτός της ρυθμιζόμενης σφαίρας.
Γενικότερα, η πρόταση επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στα ευρωπαϊκά πρότυπα και στα εναρμονισμένα ευρωπαϊκά πρότυπα που υποστηρίζουν την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Δεν ασχολείται επαρκώς με τη χρήση των προτύπων για την προώθηση των στόχων της πολιτικής καινοτομίας, της κυριαρχίας και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Σε αυτά τα πλαίσια, δεν έχουν σημασία τα εναρμονισμένα ευρωπαϊκά πρότυπα, αλλά τα ανοιχτά πρότυπα και η στήριξη του ανοιχτού λογισμικού ως μέσου για την υιοθέτησή τους. Η προοπτική αυτή αξίζει να συμπεριληφθεί στην πρόταση.
Τι ακολουθεί;
Η πρόταση θα περάσει τώρα στις διοργανικές διαπραγματεύσεις, όπου θα συζητηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Ο στόχος είναι το τελικό κείμενο να διατηρεί τη δέσμευση για εναλλακτικές διαδρομές τυποποίησης και για διαφάνεια, και ταυτόχρονα να προστατεύει τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη μετάβαση.
Πηγή άρθρου: https://openforumeurope.org