Οι χρήστες του διαδικτύου αναζητούν συνεχώς μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στην εμπειρία τους στα κοινωνικά δίκτυα, είτε για λόγους ιδιωτικότητας είτε για μεγαλύτερη ευελιξία. Η διαλειτουργικότητα ανάμεσα σε πλατφόρμες όπως το Facebook και το TikTok θα μπορούσε να λύσει πολλά από αυτά τα προβλήματα: ένας χρήστης θα μπορούσε να μεταπηδήσει σε μια πλατφόρμα με καλύτερες πρακτικές ιδιωτικότητας χωρίς να χάσει την επαφή με φίλους που παραμένουν σε μεγαλύτερα δίκτυα, ενώ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο και για ανεξάρτητες εφαρμογές με περισσότερες επιλογές για τον χρήστη. Αυτές είναι ακριβώς οι δυνατότητες που θα έπρεπε να προσφέρει ο Νόμος για τις Ψηφιακές Αγορές της ΕΕ (Digital Markets Act – DMA) του 2022.
Μια απογοητευτική απόφαση
Ωστόσο, στην πρώτη της επίσημη αξιολόγηση του DMA, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τον Απρίλιο ότι αποφάσισε να μην επεκτείνει την υποχρέωση διαλειτουργικότητας στα κοινωνικά δίκτυα, χωρίς μάλιστα να θέσει κάποιο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής στο μέλλον. Η αιτιολογία της Επιτροπής ήταν διπλή: αφενός ότι δεν υπάρχει σαφής ζήτηση από χρήστες και επιχειρήσεις για διαλειτουργικότητα στα κοινωνικά δίκτυα, αφετέρου ότι το εγχείρημα είναι, προς το παρόν, τεχνικά πολύ περίπλοκο. Στο μεταξύ, οι μεγάλες πλατφόρμες που εδώ και δύο χρόνια καθυστερούν σκόπιμα την υλοποίηση διαλειτουργικών λύσεων, στήνοντας κάθε λογής εμπόδια σε όσους θέλουν περισσότερη ελευθερία επιλογής, γλιτώνουν από κάθε πίεση.
Το EFF χαρακτηρίζει την απόφαση αυτή μεγάλη απογοήτευση και χαμένη ευκαιρία. Η διαλειτουργικότητα, υποστηρίζει, καταργεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίζουν όσοι θέλουν να εγκαταλείψουν τις πλατφόρμες των τεχνολογικών κολοσσών: το δίλημμα ανάμεσα στο να μετακομίσεις σε μια πλατφόρμα που προτιμάς ή να μείνεις πίσω, εκεί όπου βρίσκονται ήδη οι φίλοι, οι κοινότητες και οι πελάτες σου.
Τι προβλέπει ο DMA
Ο DMA, που τέθηκε σε ισχύ το 2024, στοχεύει στην ενίσχυση των επιλογών των χρηστών της ΕΕ και στην τόνωση του ανταγωνισμού και της καινοτομίας, υποχρεώνοντας τις λεγόμενες πλατφόρμες «θυρωρούς» (gatekeepers) — όπως η Meta, η Apple και η Google — να ανοίξουν τα οικοσυστήματά τους σε ανταγωνιστές. Ο κανονισμός προωθεί σε μεγάλο βαθμό την ενσωμάτωση ανταγωνιστικών υπηρεσιών και συσκευών με τα οικοσυστήματα των πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να επιβάλλει διαλειτουργικότητα στις υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων, παρά τις σημαντικές τεχνικές και σχετικές με την ιδιωτικότητα προκλήσεις που αυτό συνεπάγεται.
Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, το επιχείρημα της «τεχνικής πολυπλοκότητας» φαντάζει παράδοξο ως δικαιολογία για την αποφυγή αντίστοιχης ρύθμισης στα κοινωνικά δίκτυα — το διαδίκτυο ήδη λειτουργεί πάνω σε πολύπλοκα διαλειτουργικά συστήματα. Το EFF αναφέρει ως παράδειγμα το πρωτόκολλο ActivityPub, τη βάση του αποκεντρωμένου «Fediverse» που έδωσε ζωή σε δίκτυα όπως το Mastodon. Ο DMA δεν χρειάζεται να επιβάλει ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο, μπορεί όμως να απαιτήσει ουσιαστικά αποτελέσματα διαλειτουργικότητας.
Το επιχείρημα περί «έλλειψης ζήτησης»
Ούτε το επιχείρημα περί ανύπαρκτης ζήτησης στέκει, σύμφωνα με το EFF. Οι χρήστες θέλουν τη δυνατότητα να μετακινούνται ανάμεσα σε πλατφόρμες, να επιλέγουν το περιεχόμενο που βλέπουν και να μην είναι δέσμιοι μιας και μόνης υπηρεσίας. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει σήμερα κανένας πρακτικός τρόπος να συμβεί αυτό, αφού οι πλατφόρμες κάνουν ελάχιστα βήματα για να ανοίξουν τα οικοσυστήματά τους — και τώρα ο ίδιος ο επόπτης εφαρμογής του DMA δηλώνει ότι δεν θα τις αναγκάσει να αλλάξουν. Η ζήτηση για εναλλακτικές λύσεις, επισημαίνει το EFF, δεν πρόκειται να εμφανιστεί μαζικά αν οι χρήστες δεν δουν πρώτα πραγματική πρόοδο προς τη διαλειτουργικότητα — κάτι που η Επιτροπή έχει τη δύναμη να διασφαλίσει.
Η Επιτροπή, έχοντας κρίνει ότι η ζήτηση είναι μικρή και η πολυπλοκότητα μεγάλη, δήλωσε πως «θα συνεχίσει να παρακολουθεί και να αξιολογεί» πώς εξελίσσονται αυτές οι υπηρεσίες. Η στάση αναμονής αυτή, σύμφωνα με το EFF, βλάπτει μόνο τους χρήστες και ενισχύει περαιτέρω τη θέση των κατεστημένων τεχνολογικών κολοσσών.
Αντίσταση και από άλλα μέτωπα
Ο DMA υποτίθεται πως έχει στο επίκεντρό του τα δικαιώματα των χρηστών τεχνολογίας — έναν διαδικτυακό κόσμο όπου ο καθένας αποφασίζει ποιο λογισμικό τρέχει στη συσκευή του, όπου είναι εύκολο να βρεις τα καλύτερα προϊόντα και υπηρεσίες, και όπου μπορείς να αφήσεις μια πλατφόρμα για μια καλύτερη χωρίς να χάσεις τις κοινωνικές σου σχέσεις.
Παράλληλα, οι Big Tech αντιστέκονται και σε άλλες απαιτήσεις ανοίγματος που επιβάλλει ο DMA. Η Apple, για παράδειγμα, οφείλει να ανοίξει τις συσκευές iOS σε εναλλακτικά app store, όμως το σχέδιό της επιβάλλει «κρυφές» χρεώσεις και δυσβάσταχτους όρους στους δημιουργούς εφαρμογών, καθιστώντας το ουσιαστικά απρόσιτο για οποιονδήποτε ανταγωνιστή.
Ούτε η Apple είναι η μόνη που αντιδρά. Η Meta απάντησε με ένα σύστημα «πλήρωσε για ιδιωτικότητα»: όσοι χρήστες δεν συναινούν στην παρακολούθησή τους από τη Meta πρέπει είτε να πληρώσουν για να χρησιμοποιήσουν την υπηρεσία είτε να αποκλειστούν από αυτήν — ένα σχέδιο του οποίου η συμβατότητα με τον DMA παραμένει υπό εξέταση. Πουθενά στον DMA δεν αναφέρεται ότι οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης έχουν το δικαίωμα να στήσουν «διόδια» σε όσους θέλουν να απολαύσουν τα δικαιώματα ιδιωτικότητας που τους παρέχει η νομοθεσία. Ο επικείμενος Νόμος για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act) της ΕΕ αποτελεί μια ακόμη ευκαιρία να χαρακτηριστούν τέτοιες πρακτικές αθέμιτες.
Η Επιτροπή έχει απαντήσει σε αυτές τις εξελίξεις με έρευνες, προκαταρκτικές αποφάσεις και πρόστιμα. Ωστόσο, όσο η κατάσταση αυτή συνεχίζεται, οι χρήστες χάνουν την ευκαιρία για μεγαλύτερη ελευθερία επιλογής και ευελιξία στον τρόπο που επικοινωνούν και συνδέονται online.
Πηγή άρθρου: https://www.eff.org/