Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα νομοθετικό πακέτο ως «τεχνική απλοποίηση» του νόμου για την ΤΝ. Πίσω από αυτή τη διατύπωση κρύβεται μια σαρωτική υποχώρηση που απειλεί θεμελιώδη δικαιώματα εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών.
Στις 7 Μαΐου 2026, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ κατέληξαν σε τελική συμφωνία για το λεγόμενο «AI Omnibus» — ένα νομοθετικό πακέτο που παρουσιάζεται ως τεχνική απλοποίηση του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act). Στην πράξη, η συμφωνία καθυστερεί κρίσιμες προστασίες, υπονομεύει τη διαφάνεια και δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο για το ψηφιακό κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ. Οργανισμοί ψηφιακών δικαιωμάτων από όλη την Ευρώπη όπως το EDRi, η Access Now, η ECNL και η Amnesty International, καλούν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ να την απορρίψουν
Απορρύθμιση με το πρόσχημα της «απλοποίησης»
Ο νόμος για την ΤΝ υιοθετήθηκε έπειτα από χρόνια διαπραγματεύσεων και δύσκολων συμβιβασμών, ωστόσο ορισμένες από τις πιο σημαντικές διατάξεις του δεν έχουν καν τεθεί ακόμη σε εφαρμογή.
Αντί να στηρίξει την εφαρμογή του νόμου μέσω κατευθυντήριων οδηγιών, επαρκών πόρων και αποτελεσματικής επιβολής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναδιαπραγματεύτηκε τον νόμο υπό το πρόσχημα της «απλοποίησης». Στην πραγματικότητα, όπως και με το ευρύτερο «Digital Omnibus», η διαδικασία αυτή μετατράπηκε σε όχημα απορρύθμισης. Η τελική συμφωνία εκτείνεται πολύ πέρα από τεχνικές αλλαγές: καθυστερεί τις υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, υπονομεύει τη δημόσια διαφάνεια, αναδιαμορφώνει τον τρόπο εφαρμογής του νόμου στη βιομηχανική ΤΝ και εισάγει νέες απαγορεύσεις την τελευταία στιγμή. Πρόκειται για πολιτικές επιλογές με πραγματικές συνέπειες για τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη λογοδοσία.
Εξίσου ανησυχητική είναι η ίδια η διαδικασία που ακολουθήθηκε. Η συμφωνία προέκυψε από μια διαδικασία με σοβαρές ελλείψεις: ανεπαρκή τεκμηρίωση, απουσία ουσιαστικής εκτίμησης επιπτώσεων, περιορισμένη διαβούλευση με φορείς δημοσίου συμφέροντος και συνοπτικό χρονοδιάγραμμα για αλλαγές με βαριές νομικές και πολιτικές συνέπειες.
Τι χάνουμε: οι κύριες αλλαγές που υπονομεύουν τον AI Act
Μια από τις πιο επικίνδυνες αρχικές προτάσεις ανακόπηκε εν μέρει: η τελική συμφωνία δεν καταργεί πλήρως την υποχρέωση εγγραφής των συστημάτων ΤΝ στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων, όταν οι πάροχοι επικαλούνται το άρθρο 6(3) για να τα κατατάξουν ως «μη υψηλού κινδύνου». Χωρίς αυτή την εγγραφή, εταιρείες θα μπορούσαν να αποφύγουν βασικές υποχρεώσεις χωρίς κανένα δημόσιο ίχνος.
Παρ’ όλα αυτά, η συμφωνία εξακολουθεί να υπονομεύει τη δημόσια διαφάνεια: οι πάροχοι θα υποχρεούνται να καταχωρίζουν λιγότερες πληροφορίες στη δημόσια βάση δεδομένων. Αυτό σημαίνει ότι οι ρυθμιστικές αρχές, οι ερευνητές, η κοινωνία των πολιτών και τα ίδια τα άτομα που θίγονται θα έχουν λιγότερα εργαλεία για να αξιολογήσουν αν οι κατατάξεις είναι ορθές, και κατ’ επέκταση λιγότερες δυνατότητες να αντιδράσουν όταν η ΤΝ βλάψει.
Επιπλέον, η συμφωνία μεταφέρει τον Κανονισμό για τα Μηχανήματα από την κατηγορία Α στην κατηγορία Β του Παραρτήματος Ι, ωθώντας ουσιαστικά τα συστήματα ΤΝ που είναι ενσωματωμένα σε μηχανήματα προς τους τομεακούς κανόνες, αντί για το οριζόντιο πλαίσιο υψηλού κινδύνου του AI Act. Ο AI Act σχεδιάστηκε ως οριζόντιος νόμος ακριβώς επειδή οι κίνδυνοι της ΤΝ δεν χωρούν στα στενά όρια της νομοθεσίας για την ασφάλεια προϊόντων.
Καθυστέρηση των εγγυήσεων, καθυστέρηση της λογοδοσίας
Με βάση την τελική συμφωνία, για την πλειονότητα των συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου οι εγγυήσεις αναβάλλονται έως τις 2 Δεκεμβρίου 2027, ενώ για τα συστήματα που εμπίπτουν στο Παράρτημα Ι η προθεσμία σπρώχνεται ακόμη πιο μακριά, στις 2 Αυγούστου 2028.
Αυτό σημαίνει ότι δυνητικά επικίνδυνα συστήματα ΤΝ μπορούν να διατεθούν στην αγορά ή να αναπτυχθούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς να υπόκεινται στο πλήρες προστατευτικό πλαίσιο του AI Act — κανόνες που αφορούν τη διαχείριση κινδύνου, την τεκμηρίωση, την ανθρώπινη εποπτεία, τη διαφάνεια, την ακρίβεια και την αξιοπιστία.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς ότι συστήματα ΤΝ αναπτύσσονται ήδη σε ευαίσθητα πεδία: εργασιακά περιβάλλοντα, δημόσιες υπηρεσίες, υγεία, εκπαίδευση, αστυνόμευση, μεταναστευτικές διαδικασίες και απονομή δικαιοσύνης. Η καθυστέρηση εγγυήσεων δεν είναι ουδέτερη τεχνική απόφαση — είναι επιλογή που παρατείνει την έκθεση πολιτών σε συστήματα χωρίς επαρκή προστασία.
Ένα επικίνδυνο προηγούμενο για το μέλλον
Αν νόμοι που μόλις έχουν υιοθετηθεί μπορούν να επαναδιαπραγματευτούν πριν καν εφαρμοστούν, ισχυροί παράγοντες αποκτούν ουσιαστικά δεύτερη ευκαιρία να αδυνατίσουν κανόνες που τους ενοχλούν. Το μήνυμα αυτό επεκτείνεται και σε νόμους που ισχύουν ήδη αλλά χρειάζονται ισχυρότερη εφαρμογή, όπως ο ΓΚΠΔ (GDPR) και η Οδηγία ePrivacy. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ΕΕ κινδυνεύει να ενισχύσει έναν «ανταγωνισμό προς τα κάτω» στη ψηφιακή ρύθμιση.
Η συμφωνία για το AI Omnibus, που επιτεύχθηκε στις 7 Μαΐου, αναμένεται να τεθεί σε ψηφοφορία στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2026. Εάν εγκριθεί, θα είναι μία από τις ταχύτερες νομοθετικές διαδικασίες για ψηφιακή νομοθεσία της τελευταίας δεκαετίας, και ένα σοβαρό βήμα πίσω για τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Το συμπέρασμα είναι κατηγορηματικό
Το AI Omnibus υπονομεύει τον AI Act πριν καν τεθούν σε εφαρμογή οι βασικές του εγγυήσεις. Καθυστερεί τη λογοδοσία, συρρικνώνει τη διαφάνεια, κατακερματίζει την οριζόντια αρχιτεκτονική του νόμου και στέλνει στους βιομηχανικούς λομπίστες ένα ηχηρό μήνυμα: ότι η εφαρμογή μπορεί να αξιοποιηθεί ως δεύτερη ευκαιρία για να αποδυναμωθούν υποχρεώσεις που δεν τους εξυπηρετούν. edri
Οι οργανισμοί καλούν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να απορρίψει τη συμφωνία. Όσοι νομοθέτες υπερασπίζονται τα θεμελιώδη δικαιώματα, το κράτος δικαίου και την ουσιαστική λογοδοσία οφείλουν να αντισταθούν στην κανονικοποίηση της απορρύθμισης — ανεξαρτήτως του προσχήματος υπό το οποίο αυτή εμφανίζεται.
Πηγή άρθρου: https://edri.org/