Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, το Digital Omnibus (γνωστό και ως Data Omnibus) γνώρισε ορισμένες ενθαρρυντικές εξελίξεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ευρωβουλευτές κατέθεσαν τροπολογίες τόσο στην κοινή έκθεση των επιτροπών LIBE/ITRE όσο και στη γνωμοδότηση της επιτροπής JURI, εστιάζοντας στις νομικές διατάξεις που μας απασχολούν περισσότερο: τα άρθρα 32k(3) και 32r(4).
Το Data Omnibus είναι ένας ιδιαίτερα αμφιλεγόμενος φάκελος, λόγω των αλλαγών που προτείνονται στο ενωσιακό καθεστώς προστασίας δεδομένων· μόνο στις βασικές επιτροπές κατατέθηκαν πάνω από 1.800 τροπολογίες. Γι’ αυτό και χαρήκαμε ιδιαίτερα που οι —λιγότερο προβεβλημένες— προτάσεις για τις αποκλειστικές συμφωνίες ψηφιοποίησης και τις ανοιχτές άδειες δεν πέρασαν απαρατήρητες.
Διαφύλαξη των ανοιχτών αδειών για την πληροφορία του δημόσιου τομέα
Όπως εξηγούμε εδώ, στην προσπάθειά της να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα των υποδομών δημόσιων δεδομένων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μέσω του Data Omnibus να ανατρέψει δύο δεκαετίες ενωσιακής πολιτικής για τα ανοιχτά δεδομένα του δημόσιου τομέα. Το Omnibus τροποποιεί την Οδηγία για τα Ανοιχτά Δεδομένα (βλ. άρθρο 32r, παράγραφος 4) ώστε να επιτρέπει στους φορείς του δημόσιου τομέα να επιβάλλουν όρους αδειοδότησης προσαρμοσμένους σε συγκεκριμένους χρήστες για την περαιτέρω χρήση δημόσιων πληροφοριών. Στην πράξη, αυτό θα αποθάρρυνε τη χρήση τυποποιημένων ανοιχτών αδειών από τον δημόσιο τομέα.
Ο στόχος της Επιτροπής είναι οι πολύ μεγάλες εταιρείες —που αντλούν σημαντική αξία από τα δεδομένα του δημόσιου τομέα— να συνεισφέρουν δίκαια στη χρηματοδότηση δημόσιων υπηρεσιών. Ωστόσο, η προτεινόμενη αλλαγή θα αύξανε το κόστος συναλλαγών και τη νομική αβεβαιότητα για έργα έρευνας, καινοτομίας και ανοιχτής γνώσης, ενώ θα έπληττε τη διαφάνεια της διακυβέρνησης και θα υπονόμευε τη διαλειτουργικότητα. Για τους λόγους αυτούς, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών από όλη την Ευρώπη, δημοσίευσαν ανοιχτή επιστολή καλώντας τους ευρωβουλευτές να καταργήσουν τη δυνατότητα επιβολής διαφοροποιημένων όρων αδειοδότησης ανά χρήστη.
Οι εκκλήσεις φαίνεται πως βρήκαν ανταπόκριση σε αρκετές πολιτικές ομάδες των επιτροπών ITRE και LIBE. Στην κύρια έκθεση των επιτροπών κατατέθηκαν τροπολογίες που διαγράφουν εξ ολοκλήρου το άρθρο 32r(4), από τους S&D, τους Renew, τους Πράσινους και τη GUE (βλ. τροπολογίες 831 έως 834), τις οποίες υποστηρίζουμε ανεπιφύλακτα. Το ΕΛΚ κατέθεσε τη δική του τροπολογία, η οποία διατηρεί την παράγραφο 4 αλλά επιτρέπει τη διαφορετική χρέωση μόνο για τις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις, καταργώντας κάθε άλλη αναφορά σε διαφοροποιημένη αδειοδότηση (βλ. τροπολογία 835) — μια προσέγγιση σύμφωνη με τις δικές μας θέσεις για τη διαφοροποιημένη χρέωση. Σε συνδυασμό με τις τροπολογίες στο άρθρο 32r(2) και (3), που κατέθεσαν S&D, ΕΛΚ, Renew, Πράσινοι και GUE υπερασπιζόμενοι τις αρχές των ανοιχτών δεδομένων (βλ. τροπολογίες 826 έως 830), οι κύριες επιτροπές βρίσκονται πλέον σε καλή θέση για να καταλήξουν σε συμβιβαστικό κείμενο που να καλύπτει πλήρως τις ανησυχίες μας για τις πολιτικές ανοιχτών δεδομένων του δημόσιου τομέα.
Στη JURI, αντίθετα, η εικόνα είναι πολύ λιγότερο ενθαρρυντική. Η προθεσμία κατάθεσης τροπολογιών σε αυτή την επιτροπή είχε ήδη λήξει όταν έφτασε η ανοιχτή μας επιστολή στο Κοινοβούλιο — κάτι που πιθανώς εξηγεί γιατί μόλις δύο ευρωβουλευτές, ένας από τους Πράσινους κι ένας από το ΕΛΚ, κατέθεσαν τροπολογίες που επιχειρούν να ενισχύσουν τις αρχές των ανοιχτών δεδομένων (βλ. τροπολογίες 221 έως 226 στο άρθρο 32r(2) έως (4)). Οι τροπολογίες αυτές, ωστόσο, δεν εξαλείφουν τη δυνατότητα επιβολής ειδικών όρων περαιτέρω χρήσης σε συγκεκριμένες κατηγορίες χρηστών, με αποτέλεσμα να αναπαράγουν τις ίδιες ακριβώς αντιφάσεις που είχαμε ήδη εντοπίσει στο αρχικό σχέδιο του εισηγητή: ανοιχτές άδειες για όλους και προσαρμοσμένες άδειες για κάποιους είναι δύο πράγματα που δεν μπορούν να συνυπάρξουν.
Περιορισμός των αποκλειστικών συμφωνιών ψηφιοποίησης
Όπως εξηγούμε εδώ, σήμερα οι αποκλειστικές συμφωνίες για την ψηφιοποίηση πολιτιστικών πόρων δεν υπόκεινται σε κανένα χρονικό όριο. Η Οδηγία για τα Ανοιχτά Δεδομένα προβλέπει ότι, «κατά κανόνα», δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα δέκα έτη, με την επιφύλαξη επανεξέτασης· στην πράξη, όμως, οι συμφωνίες αυτές συχνά παρατείνονται πέρα από αυτό το διάστημα χωρίς κανέναν περαιτέρω έλεγχο. Το φαινόμενο αυτό πλήττει τον ανταγωνισμό και εμποδίζει την περαιτέρω χρήση, από το κοινό, ψηφιοποιημένων αντιγράφων έργων του δημόσιου τομέα (Public Domain) από ευρωπαϊκές συλλογές. Για τον λόγο αυτό, η COMMUNIA υποστηρίζει ότι το Data Omnibus πρέπει να αντιμετωπίσει το ζήτημα, καταργώντας τη δυνατότητα ανανέωσης αυτών των συμφωνιών μόλις συμπληρωθεί το όριο των 10 ετών.
Και σε αυτό το σημείο, αρκετές πολιτικές ομάδες συμμερίζονται τις ανησυχίες μας, καταθέτοντας τροπολογίες στην έκθεση των επιτροπών ITRE/LIBE και στη γνωμοδότηση της JURI σχετικά με το άρθρο 32k(3). Οι τροπολογίες που κατέθεσαν οι S&D και η GUE στις κύριες επιτροπές (βλ. τροπολογίες 807 και 808), καθώς και εκείνη του ΕΛΚ στη JURI (βλ. τροπολογία 218), ανταποκρίνονται πλήρως στις ανησυχίες μας: θέτουν μέγιστη διάρκεια 10 ετών και καταργούν τη δυνατότητα ανανέωσης μετά τη λήξη της. Οι τρεις αυτές τροπολογίες ακολουθούν επίσης το παράδειγμα των εισηγητών, προτείνοντας τη μείωση της μέγιστης περιόδου στα πέντε έτη για τις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις που έχουν χαρακτηριστεί «θεματοφύλακες» (gatekeepers) βάσει της Πράξης για τις Ψηφιακές Αγορές — μια ευπρόσδεκτη προσθήκη, την οποία υποστηρίζουμε.
Ο κανόνας του 5ετούς ορίου για τους θεματοφύλακες επανέρχεται και σε δύο ακόμη τροπολογίες που κατατέθηκαν στις κύριες επιτροπές (τροπολογία 810 από τους Πράσινους και τροπολογίες 809 και 811 από τους Renew), οι οποίες όμως δεν καταφέρνουν να επιβάλουν ανώτατο όριο αποκλειστικότητας. Η πρόταση των Renew αφήνει ανέγγιχτη τη δυνατότητα παράτασης και απαιτεί απλώς η επανεξέταση να «περιλαμβάνει αξιολόγηση του κατά πόσο το αποκλειστικό δικαίωμα παραμένει αυστηρά αναγκαίο, αναλογικό και προς το δημόσιο συμφέρον». Η πρόταση των Πράσινων, από την άλλη πλευρά, καταργεί τη ρήτρα ανανέωσης, διατηρεί όμως τη διατύπωση «κατά κανόνα», αφήνοντας έτσι ανοιχτό το ενδεχόμενο οι αποκλειστικές συμφωνίες να υπερβαίνουν τη δηλωμένη μέγιστη διάρκεια. Εμείς εμμένουμε στη θέση ότι η αποκλειστικότητα πρέπει να παραμένει προσωρινή και ότι, μόλις συμπληρωθεί η μέγιστη διάρκεια, δεν θα πρέπει να επιτρέπεται καμία περαιτέρω παράταση. Για τον λόγο αυτό, δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε αυτές τις δύο τροπολογίες.
Τι ακολουθεί
Το Data Omnibus βρίσκεται πλέον στη φάση της αναζήτησης συμβιβασμού στις διάφορες επιτροπές. Η ψηφοφορία στην επιτροπή JURI αναμένεται τον Νοέμβριο, όμως οι τροπολογίες που κατατέθηκαν εκεί δύσκολα θα οδηγήσουν σε συμβιβαστικό κείμενο που να προστατεύει επαρκώς το υφιστάμενο πλαίσιο ανοιχτής αδειοδότησης για τα δεδομένα του δημόσιου τομέα. Αντίθετα, οι τροπολογίες που κατατέθηκαν στις κύριες επιτροπές συνιστούν μια ελπιδοφόρα βάση για την αντιμετώπιση τόσο των ανησυχιών μας για τα ανοιχτά δεδομένα του δημόσιου τομέα όσο και εκείνων για τις αποκλειστικές συμφωνίες ψηφιοποίησης. Μένει να δούμε, ωστόσο, αν αυτές οι τροπολογίες θα καταφέρουν τελικά να ενσωματωθούν στην τελική έκθεση.
Πηγή άρθρου: https://communia-association.org/