Η συζήτηση γύρω από τη σχέση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI) και του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας. Η πρωτοβουλία του ευρωβουλευτή Axel Voss, η οποία πρόκειται να τεθεί σε ψηφοφορία στην Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων (JURI), παρουσιάζεται ως απάντηση σε υπαρκτές ανησυχίες δημιουργών και δικαιούχων. Ωστόσο, παρά ορισμένες βελτιώσεις μέσω συμβιβαστικών τροπολογιών, η συνολική πρόταση δημιουργεί περισσότερη νομική αβεβαιότητα απ’ όση επιλύει και, τελικά, θα έπρεπε να απορριφθεί..
Εξόρυξη κειμένου και δεδομένων (TDM) και εκπαίδευση AI
Ένα από τα βασικά προβλήματα της αρχικής έκθεσης ήταν ο ισχυρισμός ότι η εκπαίδευση συστημάτων γενετικής AI δεν καλύπτεται από το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο πνευματικών δικαιωμάτων. Η θέση αυτή ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τη λογική του AI Act και προκαλούσε σύγχυση κυρίως σε ερευνητές, πανεπιστήμια και οργανισμούς που αναπτύσσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος.
Παρότι το τελικό κείμενο υποχωρεί από αυτή τη σκληρή γραμμή, μιλώντας πλέον για «ασάφειες» ως προς την εφαρμογή των εξαιρέσεων TDM, το πρόβλημα παραμένει. Οι εξαιρέσεις αυτές αποτελούν θεμέλιο λίθο της ευρωπαϊκής καινοτομίας και είναι ήδη επαρκώς διατυπωμένες ώστε να καλύπτουν την εκπαίδευση μοντέλων AI.
Διαφάνεια: θεμιτός στόχος, μη ρεαλιστικές απαιτήσεις
Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια, φτάνοντας στο σημείο να ζητά πλήρη και αναλυτική καταγραφή κάθε έργου που χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση ενός μοντέλου AI, καθώς και λεπτομερή αρχεία για δραστηριότητες crawling και inferencing. Στην πράξη, τέτοιες απαιτήσεις είναι τεχνικά ανεφάρμοστες για μεγάλα μοντέλα που εκπαιδεύονται σε τεράστιους, ετερογενείς όγκους δεδομένων.
Αντί να ενισχύουν την προστασία των δημιουργών, οι προτάσεις αυτές κινδυνεύουν να αυξήσουν το κόστος συμμόρφωσης, να δημιουργήσουν νέες νομικές αβεβαιότητες και να εγείρουν σοβαρά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων — χωρίς σαφές όφελος για το κοινό.
Δικαιώματα χρηστών και θετικές βελτιώσεις
Στα θετικά σημεία του αναθεωρημένου κειμένου συγκαταλέγεται η αναγνώριση της ανάγκης προστασίας των νόμιμων χρήσεων. Η έκθεση επισημαίνει ότι τυχόν μέτρα κατά παραβιάσεων πνευματικών δικαιωμάτων από περιεχόμενο που παράγεται από AI δεν θα πρέπει να εμποδίζουν νόμιμες εξαιρέσεις, όπως η ιδιωτική χρήση, η παράθεση αποσπασμάτων, η κριτική, η παρωδία και η σάτιρα.
Επιπλέον, είναι θετικό ότι λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες ενός ευρύτερου φάσματος ενδιαφερομένων, όπως ερευνητικά ιδρύματα, βιβλιοθήκες και πολιτιστικοί οργανισμοί, και όχι μόνο τα συμφέροντα μεγάλων δικαιούχων ή τεχνολογικών εταιρειών.
Ο κίνδυνος νέων αποκλειστικών δικαιωμάτων για τον Τύπο
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της πρότασης είναι η ιδέα δημιουργίας νέων ή διευρυμένων αποκλειστικών δικαιωμάτων υπέρ εκδοτών Τύπου και ειδησεογραφικών μέσων, τα οποία θα απαιτούν ρητή συγκατάθεση για τη χρήση περιεχομένου τους στην εκπαίδευση και λειτουργία συστημάτων AI. Μια τέτοια προσέγγιση θα αφαιρούσε ουσιαστικά το δημοσιογραφικό περιεχόμενο από το πεδίο εφαρμογής των εξαιρέσεων TDM, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο προηγούμενο.
Δεν υπάρχει πειστική νομική ή κοινωνική αιτιολόγηση για την αναβάθμιση του ειδησεογραφικού περιεχομένου σε προνομιούχο κατηγορία έναντι άλλων έργων που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα.
Συμπέρασμα
Η Ευρώπη χρειάζεται ένα σαφές, συνεκτικό και εφαρμόσιμο πλαίσιο για τη σχέση μεταξύ πνευματικών δικαιωμάτων και τεχνητής νοημοσύνης. Οι εξαιρέσεις TDM αποτελούν βασικό εργαλείο για την έρευνα και την καινοτομία και δεν θα πρέπει να υπονομευθούν. Υπό την παρούσα μορφή της, η έκθεση Voss αποτυγχάνει να πετύχει αυτή την ισορροπία και η απόρριψή της — ή τουλάχιστον η ουσιαστική διόρθωση των σοβαρότερων λαθών της — θα ήταν η πιο συνετή επιλογή.
Πηγή άρθρου: https://communia-association.org/