Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Αγορές (Digital Markets Act – DMA) είναι «κατάλληλος για τον σκοπό του» και ήδη έχει θετικό αντίκτυπο στις ψηφιακές αγορές της Ευρώπης. Ωστόσο, παρά τις μεγάλες δυνατότητές του, η μέχρι σήμερα εφαρμογή του αποκαλύπτει σοβαρές αδυναμίες. Η χαλαρή επιβολή των κανόνων και οι πολιτικές παρεμβάσεις φαίνεται να επιτρέπουν στις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες – τους λεγόμενους gatekeepers – να συνεχίζουν να κυριαρχούν στην ψηφιακή οικονομία.
Ένας ιστορικός νόμος για τις ψηφιακές αγορές
Στις 28 Απριλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη επίσημη αξιολόγηση του DMA, όπως προβλέπει ο ίδιος ο κανονισμός. Ο DMA θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον περιορισμό της δύναμης των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών και για την προστασία του ανταγωνισμού, της ιδιωτικότητας και της ελευθερίας επιλογής των χρηστών.
Ο στόχος του νόμου είναι ξεκάθαρος: να εμποδίσει τις κυρίαρχες ψηφιακές πλατφόρμες να εκμεταλλεύονται τη θέση τους εις βάρος μικρότερων επιχειρήσεων και των ίδιων των καταναλωτών. Για να πετύχει όμως αυτός ο στόχος, απαιτείται όχι μόνο σωστή νομοθεσία αλλά και αποφασιστική εφαρμογή της.
Οι πρώτες επιτυχίες του DMA
Δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι ο DMA έχει ήδη επιφέρει ορισμένες σημαντικές αλλαγές. Για παράδειγμα:
- Οι χρήστες smartphone στην Ευρώπη βλέπουν πλέον οθόνες επιλογής (choice screens), μέσω των οποίων μπορούν να επιλέγουν ελεύθερα τον browser ή τη μηχανή αναζήτησης που επιθυμούν.
- Οι μεγάλες πλατφόρμες υποχρεώνονται να ζητούν τη συγκατάθεση των χρηστών πριν συνδυάσουν προσωπικά δεδομένα από διαφορετικές υπηρεσίες.
Αυτές οι αλλαγές ενισχύουν την ελευθερία επιλογής και την προστασία της ιδιωτικότητας, δύο βασικούς πυλώνες του DMA.
Οι gatekeepers συνεχίζουν να παρακάμπτουν τον νόμο
Παρά τις αρχικές επιτυχίες, πολλές από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες κατηγορούνται ότι συνεχίζουν να παραβιάζουν ή να παρακάμπτουν τις υποχρεώσεις του DMA.
Η Apple, για παράδειγμα, εξακολουθεί να διατηρεί αυστηρό έλεγχο στο ποιες εφαρμογές μπορούν να εγκαθίστανται στα iPhone, παρά το γεγονός ότι ο DMA απαιτεί τη δυνατότητα χρήσης ανεξάρτητων app stores και εναλλακτικών τρόπων διανομής εφαρμογών.
Η Google ακολουθεί παρόμοια πρακτική στο Android, ενώ παράλληλα συνεχίζει να δυσκολεύει την αφαίρεση προεγκατεστημένων εφαρμογών από τις συσκευές. Μάλιστα, σύμφωνα με επικριτές της, η εταιρεία επιχειρεί να εκμεταλλευτεί νομικά «παράθυρα», ισχυριζόμενη ότι ο όρος «απεγκατάσταση» δεν σημαίνει πλήρη αφαίρεση εφαρμογών από τη συσκευή.
Επιπλέον, τόσο η Apple όσο και η Google φέρονται να επιβάλλουν νέες χρεώσεις ακόμη και όταν επιτρέπουν εναλλακτικές λύσεις, διατηρώντας στην πράξη τον έλεγχο των οικοσυστημάτων τους.
Το μεγάλο πρόβλημα: αδύναμη εφαρμογή
Το βασικότερο πρόβλημα, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές και οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, δεν είναι ο ίδιος ο νόμος αλλά η εφαρμογή του.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατηγορείται ότι προτιμά μια προσέγγιση «ρυθμιστικού διαλόγου» με τις μεγάλες εταιρείες αντί για αυστηρή επιβολή κυρώσεων. Με άλλα λόγια, αντί να απαιτεί άμεση συμμόρφωση, επιλέγει συχνά να διαπραγματεύεται με τους gatekeepers.
Αυτό δημιουργεί την εντύπωση ότι οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες απολαμβάνουν προνομιακή μεταχείριση που δεν θα είχε καμία άλλη επιχείρηση ή πολίτης σε περίπτωση παραβίασης της νομοθεσίας.
Πολιτικές παρεμβάσεις και ζήτημα αξιοπιστίας
Ανησυχία προκαλούν και οι πληροφορίες ότι η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθυστέρησε την επιβολή ήδη οριστικοποιημένου προστίμου δισεκατομμυρίων ευρώ κατά της Google.
Αν επιβεβαιωθούν αυτές οι πληροφορίες, θα πρόκειται για σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία του DMA και συνολικά της ευρωπαϊκής πολιτικής ανταγωνισμού. Η εφαρμογή ενός τόσο σημαντικού νόμου δεν μπορεί να εξαρτάται από πολιτικές ισορροπίες ή πιέσεις.
Η ανεξαρτησία της επιβολής του νόμου είναι κρίσιμη όχι μόνο για την αποτελεσματικότητα του DMA αλλά και για την εμπιστοσύνη των πολιτών στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Ένα πολιτικό τεστ για την Ευρώπη
Ο DMA αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει τη δύναμη των ψηφιακών κολοσσών και να αποκαταστήσει την ισορροπία στην ψηφιακή οικονομία. Όμως η επιτυχία του δεν θα κριθεί από τις καλές προθέσεις ή τη φιλόδοξη διατύπωση του νόμου, αλλά από το κατά πόσο θα εφαρμοστεί στην πράξη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο πολιτικό τεστ: είτε θα επιβάλει τον DMA με συνέπεια, ανεξαρτησία και αποφασιστικότητα είτε θα επιτρέψει στους gatekeepers να συνεχίσουν να διαμορφώνουν τους κανόνες της ψηφιακής αγοράς προς όφελός τους.
Το μέλλον της ευρωπαϊκής ψηφιακής οικονομίας – αλλά και η εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς – εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αυτή την επιλογή.
Πηγή άρθρου: https://edri.org/our-work/if-the-dma-is-fit-for-purpose-why-are-the-gatekeepers-winning/