Τα τελευταία χρόνια, το ψηφιακό περιβάλλον στην Ευρώπη έχει αλλάξει ριζικά. Πλατφόρμες, εφαρμογές και διαδικτυακές υπηρεσίες αποτελούν πλέον βασική υποδομή για την επικοινωνία, την εργασία, την ενημέρωση και τη συμμετοχή στην κοινωνία. Ωστόσο, σύμφωνα με νέα ανάλυση του European Digital Rights (EDRi), το σημερινό μοντέλο λειτουργίας πολλών ψηφιακών υπηρεσιών βασίζεται σε πρακτικές που εκμεταλλεύονται τους χρήστες και ενισχύουν την ανισορροπία δύναμης μεταξύ πλατφορμών και πολιτών.
Η εξαγωγή δεδομένων ως κινητήριος δύναμη
Στον πυρήνα της σύγχρονης ψηφιακής οικονομίας βρίσκεται η μαζική συλλογή δεδομένων και η δημιουργία προφίλ συμπεριφοράς. Οι πλατφόρμες σχεδιάζονται έτσι ώστε να μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής των χρηστών, να τραβούν την προσοχή τους και να αξιοποιούν ακόμη και τις πιο μικρές ευαλωτότητες για εμπορικό όφελος.
Για να το πετύχουν αυτό, πολλές υπηρεσίες χρησιμοποιούν:
- παραπλανητικά ή χειριστικά interfaces (γνωστά ως deceptive design),
- εξατομίκευση περιεχομένου που εκμεταλλεύεται ευάλωτες ομάδες,
- σχεδιασμό που ενθαρρύνει εθιστική χρήση.
Οι πρακτικές αυτές δεν αποτελούν τυχαία στοιχεία των ψηφιακών υπηρεσιών, αλλά δομικά χαρακτηριστικά του επιχειρηματικού τους μοντέλου.
Από την «παρακίνηση» στη χειραγώγηση συμπεριφοράς
Τα σύγχρονα ψηφιακά συστήματα δεν απλώς προτείνουν περιεχόμενο — επηρεάζουν ενεργά τη συμπεριφορά των χρηστών. Αλγόριθμοι συστάσεων και μηχανισμοί εξατομίκευσης λειτουργούν ως «πύλες» που καθορίζουν τι βλέπουμε, τι μαθαίνουμε και ποιες ευκαιρίες έχουμε.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:
- έκθεση σε ακραίο ή διχαστικό περιεχόμενο,
- πίεση για αποκάλυψη προσωπικών δεδομένων,
- αποκλεισμό από ευκαιρίες ή πληροφορίες.
Σε ευρύτερο επίπεδο, αυτά τα συστήματα επηρεάζουν την κοινωνία, αναπαράγουν προκαταλήψεις και αλλοιώνουν το οικοσύστημα πληροφόρησης πάνω στο οποίο βασίζεται η δημοκρατία.
Γιατί χρειάζεται νέος νόμος
Παρόλο που υπάρχουν ήδη ευρωπαϊκοί κανονισμοί για την προστασία των καταναλωτών και των δεδομένων, πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι δεν αντιμετωπίζουν το βασικό πρόβλημα: τον ίδιο τον τρόπο σχεδιασμού των ψηφιακών πλατφορμών.
Γι’ αυτό προτείνεται ένας νέος νόμος, ο λεγόμενος Digital Fairness Act, ο οποίος συζητείται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής και αφορά συνολικά την ΕΕ. Ο στόχος του είναι να επιβάλει τη λεγόμενη «δικαιοσύνη από τον σχεδιασμό» (fairness by design) και «δικαιοσύνη από προεπιλογή» (fairness by default).
Με άλλα λόγια, οι ψηφιακές υπηρεσίες θα πρέπει να σχεδιάζονται εξαρχής με τρόπο που:
- προστατεύει την αυτονομία των χρηστών,
- περιορίζει τις χειριστικές πρακτικές,
- αυξάνει τη διαφάνεια των αλγορίθμων,
- μειώνει την ανισορροπία ισχύος μεταξύ εταιρειών και πολιτών.
Ένα ζήτημα δημοκρατίας και κοινωνίας
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την τεχνολογία ή την αγορά. Οι ψηφιακές πλατφόρμες επηρεάζουν πλέον τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι κοινωνίες και οι δημοκρατίες. Καθώς τα όρια μεταξύ χρήστη, καταναλωτή και πολίτη γίνονται όλο και πιο θολά, η ανάγκη για ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο γίνεται πιο επιτακτική.
Η πρόταση για τον Digital Fairness Act επιχειρεί να αλλάξει το μοντέλο λειτουργίας του ψηφιακού οικοσυστήματος και να θέσει νέους κανόνες που θα εξασφαλίζουν ότι η δικαιοσύνη και η προστασία των χρηστών δεν θα είναι προαιρετικές, αλλά βασικό στοιχείο του ψηφιακού κόσμου.
Διαβάστε την πλήρη πρόταση εδώ
Πηγή άρθρου: https://edri.org/