Η πρόσφατη πρόταση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το λεγόμενο «Digital Omnibus» στον τομέα της ρύθμισης της Τεχνητής Νοημοσύνης – γνωστό και ως AI Omnibus – έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ανεξάρτητες αρχές και ειδικούς. Εξήντα οργανώσεις, δημόσιοι φορείς και προσωπικότητες απέστειλαν κοινή επιστολή προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, καλώντας τους να απορρίψουν αλλαγές που απειλούν να αποδυναμώσουν βασικές εγγυήσεις διαφάνειας του AI Act.
Ένα επικίνδυνο βήμα προς την απορρύθμιση
Στις 19 Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για ένα πακέτο «Digital Omnibus», το οποίο περιλαμβάνει τροποποιήσεις στον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε μια στιγμή που ο AI Act είναι ακόμη εξαιρετικά πρόσφατος και δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για το πώς λειτουργεί στην πράξη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πρόταση διαγραφής του Άρθρου 49(2), το οποίο προβλέπει την υποχρέωση καταχώρισης συστημάτων υψηλού κινδύνου σε ευρωπαϊκή βάση δεδομένων. Η ρύθμιση αυτή αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες διαφάνειας του Κανονισμού.
Αποδυνάμωση της διαφάνειας και της προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων
Η κατάργηση της υποχρέωσης καταχώρισης θα επέτρεπε στους παρόχους συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης να αυτοχαρακτηρίζουν τα προϊόντα τους ως «μη υψηλού κινδύνου» και, συνεπώς, να αποφεύγουν την εγγραφή τους στη σχετική βάση δεδομένων. Ένα τέτοιο μέτρο θα μετέτρεπε ουσιαστικά τον AI Act σε ένα σύστημα αυτορρύθμισης, βασισμένο στην καλή πίστη των ίδιων των εταιρειών.
Αυτό θα είχε σοβαρές συνέπειες:
- Θα δυσχέραινε το έργο των εποπτικών αρχών στον εντοπισμό και την παρακολούθηση επικίνδυνων εφαρμογών.
- Θα αποδυνάμωνε την επιβολή του νόμου.
- Θα υπονόμευε τη νομική βεβαιότητα.
- Θα έθετε σε κίνδυνο την αποτελεσματική προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Χωρίς υποχρεωτική καταχώριση, οι ρυθμιστικές αρχές θα δυσκολεύονται να γνωρίζουν ποια συστήματα κυκλοφορούν στην αγορά και ποια ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ιδιωτικότητα, την ισότητα, την ελευθερία έκφρασης ή άλλα βασικά δικαιώματα.
Αμελητέα οφέλη για τις επιχειρήσεις
Σύμφωνα με τις ίδιες τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οικονομικό όφελος για τις επιχειρήσεις από την κατάργηση της υποχρέωσης καταχώρισης θα ανέρχεται περίπου στα 100 ευρώ ανά εταιρεία. Πρόκειται για ένα αμελητέο ποσό που δεν ενισχύει ουσιαστικά την ανταγωνιστικότητα ούτε μειώνει σημαντικά το διοικητικό βάρος.
Αντίθετα, η αλλαγή αυτή θα αποδυνάμωνε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς λογοδοσίας του Κανονισμού, μετατρέποντάς τον σε ένα πλαίσιο συμμόρφωσης χαμηλής έντασης, χωρίς ουσιαστικά «δόντια».
Ευρύτερες ανησυχίες
Πέρα από το ζήτημα του Άρθρου 49(2), οι οργανώσεις εκφράζουν και άλλες σοβαρές επιφυλάξεις, όπως:
- Την επέκταση προνομίων που προορίζονται για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και σε μεγάλες εταιρείες.
- Την αποδυνάμωση των αρμοδιοτήτων και της ανεξαρτησίας των αρμόδιων εθνικών φορέων.
- Την πιθανή καθυστέρηση στην εφαρμογή του Κανονισμού.
Οι υπογράφοντες τονίζουν ότι οποιαδήποτε υποχώρηση σε αυτά τα ζητήματα θα απονευρώσει τον AI Act, έναν νόμο που σχεδιάστηκε ακριβώς για να διασφαλίσει ότι η ανάπτυξη και χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα γίνεται με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Η συζήτηση γύρω από το AI Omnibus δεν αφορά απλώς τεχνικές τροποποιήσεις, αλλά τον ίδιο τον χαρακτήρα της ευρωπαϊκής ρύθμισης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Θα παραμείνει ένα ισχυρό, δεσμευτικό πλαίσιο προστασίας των πολιτών ή θα μετατραπεί σε ένα χαλαρό σύστημα αυτορρύθμισης;
Η απόφαση που θα ληφθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη θα καθορίσει εάν η Ευρώπη θα συνεχίσει να ηγείται παγκοσμίως στη θέσπιση κανόνων που θέτουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο της τεχνολογικής ανάπτυξης — ή αν θα κάνει ένα βήμα πίσω στη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Διαβάστε την επιστολή εδώ
Πηγή άρθρου: https://edri.org/