Πολύ πριν από την εμφάνιση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, οι κάτοχοι πνευματικών δικαιωμάτων προειδοποιούσαν ότι οι νέες τεχνολογίες επεξεργασίας και ανάλυσης της πληροφορίας θα κατέστρεφαν τη δημιουργικότητα. Οι μηχανές αναζήτησης του διαδικτύου κατηγορήθηκαν ως «μηχανές παραβίασης δικαιωμάτων», επειδή αντέγραφαν και ανέλυαν τεράστιες ποσότητες προστατευόμενου περιεχομένου χωρίς άδεια. Όπως είχε συμβεί παλαιότερα με τον φωτοτυπικό μηχανισμό και το βίντεο, οι αντιδράσεις οδήγησαν στα δικαστήρια.
Τα δικαστήρια, ωστόσο, κατέληξαν σε διαφορετικό συμπέρασμα. Αναγνώρισαν ότι η αντιγραφή με σκοπό την κατανόηση, την ευρετηρίαση και τον εντοπισμό πληροφοριών αποτελεί κλασικό παράδειγμα «δίκαιης χρήσης» (fair use) και βασική προϋπόθεση για ένα ελεύθερο και ανοιχτό διαδίκτυο.
Σήμερα, το ίδιο επιχείρημα επανέρχεται — αυτή τη φορά εναντίον της τεχνητής νοημοσύνης. Το ερώτημα παραμένει το ίδιο: πρέπει οι δημιουργοί να ελέγχουν όχι μόνο την αναπαραγωγή των έργων τους, αλλά και την ανάλυση και τη μάθηση που βασίζονται σε αυτά;
Η δίκαιη χρήση προστατεύει την ανάλυση — ακόμη και όταν είναι αυτοματοποιημένη
Η αμερικανική νομολογία έχει εδώ και δεκαετίες αναγνωρίσει ότι η αντιγραφή για σκοπούς ανάλυσης, μάθησης και ευρετηρίασης είναι νόμιμη και μετασχηματιστική. Η αρχή αυτή δεν γεννήθηκε με την τεχνητή νοημοσύνη, ούτε παύει να ισχύει επειδή η διαδικασία εκτελείται από αλγόριθμους.
Η εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Τα συστήματα δεν «απομνημονεύουν» έργα για να τα αναπαράγουν, αλλά αναλύουν μοτίβα και στατιστικές σχέσεις στη γλώσσα και στην πληροφορία. Ο στόχος δεν είναι η υποκατάσταση των πρωτότυπων έργων, αλλά η δημιουργία νέων, πρωτότυπων αποτελεσμάτων. Αυτός ο μετασχηματιστικός χαρακτήρας βρίσκεται στον πυρήνα της δίκαιης χρήσης.
Η προσπάθεια να απαιτηθούν άδειες για κάθε μορφή ανάλυσης θα είχε πολύ ευρύτερες συνέπειες από την τεχνητή νοημοσύνη. Θα απειλούσε πρακτικές όπως η εξόρυξη δεδομένων και η ανάλυση επιστημονικής βιβλιογραφίας, που αποτελούν θεμέλιο της έρευνας στην ιατρική, τη φυσική και την τεχνολογία.
Η λάθος λύση σε πραγματικά προβλήματα
Οι ανησυχίες εργαζομένων για την αυτοματοποίηση και την απώλεια θέσεων εργασίας είναι υπαρκτές και σοβαρές. Όμως η επέκταση του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας δεν αποτελεί τη σωστή απάντηση. Το copyright δεν σχεδιάστηκε για να ρυθμίζει οικονομικές μεταβάσεις ή να προστατεύει επαγγέλματα από την τεχνολογική αλλαγή.
Αντίθετα, μια τέτοια επέκταση κινδυνεύει να ενισχύσει τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας. Μόνο αυτές διαθέτουν τους πόρους για να διαπραγματευτούν μαζικές άδειες χρήσης εκατομμυρίων έργων, αποκλείοντας μικρότερους παίκτες, ερευνητικά ιδρύματα, μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και έργα ανοιχτού κώδικα.
Γιατί η δίκαιη χρήση παραμένει κρίσιμη
Η μάθηση από προϋπάρχοντα έργα αποτελεί τη βάση της ελευθερίας της έκφρασης και της πολιτιστικής εξέλιξης. Οι μηχανές αναζήτησης, η ψηφιοποίηση βιβλιοθηκών και η ανάλυση δεδομένων δεν κατέστρεψαν τη δημιουργικότητα — την ενίσχυσαν.
Η τεχνητή νοημοσύνη θέτει νέα, σύνθετα ερωτήματα. Όμως η δίκαιη χρήση παραμένει το σωστό σημείο εκκίνησης. Όπως και στο παρελθόν, η προστασία της μάθησης και της ανάλυσης είναι απαραίτητη για μια κοινωνία γνώσης ανοιχτή, καινοτόμα και δημοκρατική.
Πηγή άρθρου: https://www.eff.org/