Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα σχέδιο νόμου που περιορίζει την πρόσβαση των νέων στο διαδίκτυο. Το κόστος του θα είναι υψηλό. Οι διαδικτυακές υπηρεσίες θα κλειστούν πίσω από φραγμούς ηλικίας, η επεμβατική επαλήθευση ηλικίας θα γενικευτεί και η ιδιωτικότητα θα πληγεί, όχι μόνο των ανηλίκων αλλά όλων των χρηστών.
Το EU Kids Act φιλοδοξεί να προστατεύσει τα παιδιά από τους κινδύνους που συνδέονται με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα βιντεοπαιχνίδια και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Για τον σκοπό αυτό θεσπίζει κανόνες πρόσβασης ανάλογα με την ηλικία, απαιτήσεις ασφάλειας και αυστηρότερους μηχανισμούς εποπτείας και επιβολής. Η πρόταση παρουσιάζεται ως συνέχεια του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Μετατρέπει σε δεσμευτικό δίκαιο ορισμένα από τα μέτρα «ασφάλειας ήδη από τον σχεδιασμό» που μέχρι σήμερα περιλαμβάνονταν μόνο στις μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές του DSA για την προστασία των ανηλίκων.
Η πρόταση στηρίζεται σε τέσσερις άξονες: τη σταδιακή πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανάλογα με την ηλικία, την ασφάλεια ήδη από τον σχεδιασμό, την επαλήθευση ηλικίας σε συνδυασμό με τη γονική ευθύνη, και την αυστηρή επιβολή. Όλοι τους προκαλούν ανησυχία.
Υποχρεωτικοί φραγμοί ηλικίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις πλατφόρμες βίντεο
Ακολουθώντας τη γνωμοδότηση ειδικής ομάδας εμπειρογνωμόνων, η πρόταση προβλέπει κλιμακωτή πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις πλατφόρμες βίντεο που κρίνονται «επικίνδυνες». Για να χαρακτηριστεί έτσι μια υπηρεσία, αρκεί να χρησιμοποιεί εξατομικευμένα συστήματα προτάσεων ή να επιτρέπει «αδιάκοπη κατανάλωση περιεχομένου». Η κλιμάκωση έχει ως εξής:
- Κάτω των 13 ετών: κανένας λογαριασμός.
- Από 13 έως 15 ετών: λογαριασμοί με περιορισμούς, υπό αυστηρή γονική εποπτεία.
- Από 15 έως 18 ετών: αυτόνομοι λογαριασμοί, σε περιβάλλον σχεδιασμένο εξαρχής με γνώμονα την ασφάλεια.
Με άλλα λόγια, πλήρη πρόσβαση στο διαδίκτυο θα έχουν μόνο οι ενήλικες.
Αν όλα αυτά ακούγονται περίπλοκα και δύσκολα στην εφαρμογή, είναι επειδή πράγματι είναι. Η σταδιακή πρόσβαση συνοδεύεται από γενικευμένη επαλήθευση ηλικίας, που θίγει την ιδιωτικότητα και βασίζεται στο ευρωπαϊκό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας. Για τους εφήβους, ο νόμος σημαίνει ότι μεγάλο μέρος του ελέγχου περνά στους γονείς τους. Εκείνοι θα πρέπει να ανοίγουν τους λογαριασμούς και να αποδεικνύουν ότι είναι όντως γονείς, κάτι που προσθέτει ακόμη ένα προβληματικό επίπεδο επαλήθευσης.
Για να είμαστε δίκαιοι, η κλιμακωτή προσέγγιση φαίνεται να λαμβάνει υπόψη, σε κάποιο βαθμό, την αρχή της αναλογικότητας, αφού δεν επιβάλλει γενική απαγόρευση. Μόλις τον περασμένο μήνα, το ανώτατο δικαστήριο της Γαλλίας έκρινε αντισυνταγματική μια τέτοια οριζόντια απαγόρευση. Το EU Kids Act, αντίθετα, διακρίνει ανάμεσα σε ηλικιακές ομάδες και κατηγορίες υπηρεσιών και ακολουθεί προσέγγιση βάσει κινδύνου. Για παράδειγμα, δεν απαιτείται επαλήθευση ηλικίας για τους υφιστάμενους λογαριασμούς, εφόσον ο πάροχος μπορεί να κρίνει με «υψηλό βαθμό βεβαιότητας» ότι ο χρήστης έχει υπερβεί το ηλικιακό όριο. Το κριτήριο αυτό, ωστόσο, παραμένει ασαφές.
Παρ’ όλα αυτά, ο νόμος καλύπτει χωρίς διάκριση τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις πλατφόρμες βίντεο, με αποτέλεσμα να εμπίπτουν σε αυτόν σχεδόν όλες οι δημοφιλείς υπηρεσίες. Το ευρύ πεδίο εφαρμογής δύσκολα συμβιβάζεται με τη χρήση ηλικιακών ορίων, τα οποία αποτελούν πολύ πρόχειρο δείκτη ωριμότητας. Επιπλέον, η έντονη εστίαση στην ασφάλεια και στους κινδύνους αφήνει στο περιθώριο την ιδιωτικότητα και την ελευθερία έκφρασης των χρηστών. Παραμερίζει επίσης το δικαίωμα των ίδιων των παιδιών να ενημερώνονται και να συμμετέχουν στη ζωή του διαδικτύου. Όπως κι αν σχεδιαστούν, οι φραγμοί ηλικίας περιορίζουν τις ατομικές ελευθερίες, μειώνουν την ασφάλεια και δυσκολεύουν την πρόσβαση στο διαδίκτυο, συχνά εις βάρος περιθωριοποιημένων ομάδων. Δημιουργούν ακόμη μια ισχυρή υποδομή ελέγχου και παγιώνουν περαιτέρω την ισχύ των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών.
Η πρόταση εξαιρεί τις μη κερδοσκοπικές εγκυκλοπαίδειες, τα επιστημονικά αποθετήρια και τις εκπαιδευτικές υπηρεσίες, καθώς και τις πλατφόρμες ανάπτυξης και διάθεσης λογισμικού ανοιχτού κώδικα. Δεν προβλέπει όμως καμία εξαίρεση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Έτσι θα ενισχυθεί η κυριαρχία των εταιρειών με μεγάλους πόρους, οι οποίες ήδη επένδυαν σε ανάλογα μέτρα. Και γνωρίζουμε ότι οι περισσότερες εταιρείες, για να είναι καλυμμένες, θα επιλέξουν ελέγχους ηλικίας που δεν σέβονται την ιδιωτικότητα, σε όλες τις υπηρεσίες τους.
Ασφάλεια ήδη από τον σχεδιασμό σε όλες τις υπηρεσίες που καλύπτονται
Ο δεύτερος πυλώνας, η «ασφάλεια ήδη από τον σχεδιασμό», έχει ακόμη ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις πλατφόρμες βίντεο, τα διαδικτυακά παιχνίδια, τους ψηφιακούς «συντρόφους» τεχνητής νοημοσύνης, τα chatbots, ακόμη και τα καταστήματα εφαρμογών, με διαφορετικές απαιτήσεις για την κάθε κατηγορία. Κατά κανόνα, οι πάροχοι οφείλουν να προσφέρουν ως προεπιλογή έναν σχεδιασμό ασφαλή για παιδιά. Μπορούν να χαλαρώσουν τις απαιτήσεις μόνο εφόσον επιβεβαιώσουν, μέσω επαλήθευσης ηλικίας, ότι ο χρήστης είναι ενήλικος.
Στην πράξη αυτό σημαίνει κανόνες για εθιστικές λειτουργίες όπως η ατέρμονη κύλιση, ασφαλείς ρυθμίσεις λογαριασμού και περισσότερες επιλογές στα συστήματα προτάσεων περιεχομένου, ώστε οι νέοι να έχουν μια ασφαλέστερη εμπειρία στο διαδίκτυο. Όσον αφορά τους ψηφιακούς συντρόφους και τα chatbots, οι εταιρείες θα πρέπει να σχεδιάζουν τις υπηρεσίες τους έτσι ώστε να περιορίζεται η συναισθηματική εξάρτηση των ανηλίκων και η έκθεσή τους σε επιβλαβείς αλληλεπιδράσεις. Τα διαδικτυακά παιχνίδια θα πρέπει να προστατεύουν τους ανηλίκους από ανεπιθύμητες επαφές. Τέλος, τα καταστήματα εφαρμογών αναλαμβάνουν ρόλο θυρωρού, καθορίζοντας ποιες εφαρμογές είναι κατάλληλες για κάθε ηλικία βάσει ενός συστήματος ηλικιακής διαβάθμισης.
Τα προβλήματα βρίσκονται στις λεπτομέρειες. Όλα αυτά τα μέτρα εγείρουν ζητήματα θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ ορισμένα ταιριάζουν ελάχιστα ή και καθόλου στην αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική του Fediverse. Η υποχρέωση των πολύ μεγάλων επιγραμμικών πλατφορμών να καταρτίζουν σχέδια συμμόρφωσης πριν διαθέσουν νέες υπηρεσίες δημιουργεί ένα ακόμη ερώτημα: τι συμβαίνει όταν λογικές που προέρχονται από την ασφάλεια των προϊόντων, όπως η αξιολόγηση της συμμόρφωσης και ο έλεγχος κινδύνου, μεταφέρονται στη ρύθμιση του λόγου; Το τι θεωρείται «ασφαλές» μπορεί εύκολα να καταλήξει να καθορίζει ποιο περιεχόμενο μπορούν να βλέπουν ή να μοιράζονται οι άνθρωποι.
Τα επόμενα βήματα
Επιλέγοντας να ρυθμίσει όλα αυτά τα ζητήματα μέσω του Kids Act, η Επιτροπή όχι μόνο δημιουργεί ένα ναρκοπέδιο για την ιδιωτικότητα, αλλά αναμειγνύει και την ατζέντα για την ψηφιακή δικαιοσύνη με τα πολύ πιο κρίσιμα, από την άποψη των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ζητήματα της επαλήθευσης ηλικίας και της πρόσβασης στην πληροφορία. Πρόκειται για ατυχή πολιτική επιλογή, που κινδυνεύει να πολιτικοποιήσει καλοπροαίρετες προσπάθειες περιορισμού των χειριστικών και εθιστικών πρακτικών σχεδιασμού (δείτε τη θέση του EFF για τον Digital Fairness Act).
Είναι χαρακτηριστικό ότι το Kids Act δεν πέρασε από πλήρη διαδικασία εκτίμησης επιπτώσεων. Μια τέτοια διαδικασία θα απαιτούσε συστηματική εξέταση εναλλακτικών επιλογών πολιτικής και διαβούλευση με όλους τους ενδιαφερόμενους. Καλούμε τους Ευρωπαίους νομοθέτες να απαλείψουν τις πιο επιβλαβείς διατάξεις της πρότασης και να διασφαλίσουν ότι τα νέα μέτρα δεν θα διαβρώσουν τα θεμελιώδη δικαιώματα όλων των χρηστών.
Πηγή άρθρου: https://www.eff.org/